Img_0280.jpg (35145 bytes)

 

 

 

De restauratie

Activiteiten in de periode oktober 2000 tot en met 7 september 2001

Op verzoek van het Openluchtmuseum is een delegatie van de VBS in oktober 2000 de machine wezen inspecteren in het depot van het museum. Er is door de VBS overleg geweest met de conservator de Heer van ‘t Hull over een mogelijke aanpak.
Zowel het ketelboek, de identificatie plaat van het Stoomwezen als de tekening en materiaal gegevens van de ketel ontbreken.Om de locomobiel weer stoomwaardig te krijgen zijn de tekeningen en materiaal omschrijving van de stoomketel noodzakelijk en zal er door een deskundige een onderzoek naar de staat van de ketel moeten worden ingesteld. Kort na dit bezoek is kontakt opgenomen met de Heer Bijker van ketelbouwbedrijf Standard Fasel te Utrecht. De Firma Ten Horn is sinds jaren onderdeel van Standard Fasel. Een grondige speurtocht naar de tekeningen in de archieven van Ten Horn hebben uitgewezen dat er geen tekeningen van voor 1900 meer aanwezig zijn.In april 2001 is door de VBS opnieuw een bezoek gebracht aan het Openluchtmuseum en zijn de meest bepalende maten van de locomobiel opgenomen. Aan de hand van deze maatvoering is een nieuwe tekening gemaakt.In juni 2001 is door de VBS een offerte aan het Openluchtmuseum uitgebracht die in augustus 2001 door het Openluchtmuseum is goedgekeurd.Op 7 september 2001  is de locomobiel door Henk van der Wal uit Jubbega van Arnhem naar Nijkerk vervoerd.


Plan van aanpak

Nadat de machine in Nijkerk was gearriveerd is eerst een grondige visuele inspectie uitgevoerd, waarbij enkele interessante details aan het licht kwamen. Tijdens de periode dat de machine eigendom was van het Amerikaanse Henry Ford Museum zijn pogingen ondernomen om de ketel te repareren.
De topplaat (crown plate) van de vuurkist is in zijn geheel vervangen. De vuurkist heeft geen hemelbouten maar vier steunen die met ankerbouten zijn bevestigd aan de topplaat. Dat deze reparatie in Amerika moet zijn uitgevoerd kan worden afgeleid uit het verrichtte laswerk. Voor 1940 werd aan stoomketels geen laswerk verricht. Ongetwijfeld heeft men de ankerbouten en steunen verwijderd, de plaat eruit gesneden en vanuit de vuurkist een nieuwe plaat ingelast. Omdat er boven de vuurkist te weinig ruimte is om te lassen is het een enkelvoudige las geworden. De las is niet voldoende doorgevloeid en ziet er aan de bovenkant slordig en onregelmatig uit. De vraag is natuurlijk waarom deze plaat vervangen moest worden. Dit kan duiden op verzakking tussen de ankers, mogelijk ontstaan doordat men ooit heeft gestookt bij een te lage waterstand. Ook verregaande corrosie kan de aanleiding zijn geweest.
De pijpplaat heeft waarschijnlijk gelekt en kon door opstuiking niet meer dicht gekregen worden. Ook hier is een las rondom gelegd. De las ziet er aan de onderkant goed uit, aan de bovenkant is het smeltbad niet voldoende heet geweest om een goede las te verkrijgen. Rond het linker slikgatdeksel is ernstige corrosie geconstateerd, waarbij nog slechts een plaatdikte van 3mm is overgebleven van de oorspronkelijke 11mm.
Ook zijn meerdere klinknagels voorzien van een lasrand. De vlampijpen zijn nieuw en kundig aangebracht.
We zijn tot de conclusie gekomen dat de reparatie niet tot een veilige stoomketel heeft geleid en gezien de nog zichtbare krijtstrepen op de nieuw ingezette topplaat van de vuurkist ook nooit is opgestookt nadat de reparatie was uitgevoerd. Het is jammer dat het Henry Ford Museum geen enkele documentatie heeft over deze reparatie.

Na deze inspectie is het plan opgesteld om alle onderdelen de verwijderen en de ketel te laten inspecteren door een gecertificeerde inspecteur. De onderdelen zijn waar nodig voorzien van kenmerken om de machine uiteindelijk weer te kunnen opbouwen

De Stoomketel

Op zaterdag 13 oktober is door Wouterus Bos uit Bunschoten, een gecertificeerd ketel inspecteur, een grondige inspectie uit gevoerd. Het laswerk werd als volstrekt onvoldoende aangetekend. Scheuronderzoek bracht een fout in het gebruikte plaatwerk aan het licht. Op enkele plaatsen kwam een 'dubbeling' voor de dag. Hier wordt onder verstaan dat reeds tijdens het walsen van de plaat een ongewenste laag is ontstaan, vooral bestaande uit Fosfor en Zwavel verbindingen. Deze uiterst dunne laag deelt de plaat in twee delen.

103-0319_IMG.JPG (7258 bytes) Op deze foto is de dubbeling te zien als het liggende streepje in het midden van de foto. In werkelijkheid loopt de dubbeling veel verder door wat heel vaag ook nog wel is te zien. Op een plaats 50 cm verder op kon de dubbeling ook nog steeds worden aangetoond.

Het opsporen van dergelijke gebreken gebeurt met een sterke magneet en een vloeistof waarin zich ijzerdeeltjes bevinden. De ijzerdeeltjes tekenen zich scherp af op scheuren. Om meer contrast te verkrijgen wordt het oppervlak eerste bestreken met een speciale witte verf.

Conclusie van het ketelonderzoek

De stoomketel van deze locomobiel is niet stoomwaardig. Om weer een veilige ketel te verkrijgen zal er een nieuwe vuurkist gemaakt moeten worden. Het laswerk aan de pijpplaat moet opnieuw worden gedaan. Een gedeelte van het plaatwerk rond het linker slikgatdeksel zal vervangen moeten worden. Probleem hierbij is dat de corrosie zich vlak bij het klinkwerk van de broekrand bevindt, waardoor laswerk al gauw tot lekkage of scheuring zal leiden.

De Vereniging tot Behoud van Stoomwerktuigen heeft de afspraak met de opdrachtgever dat de locomobiel weer stoomwaardig gemaakt zal worden als dit kan tegen geringe kosten. We spreken hier van een reparatie die vele tien duizenden guldens zal kosten, zodat we helaas moeten concluderen dat deze locomobiel niet meer onder stoom zal komen. We bekijken de mogelijkheid om de machine weer zover gangbaar te maken dat ze kan lopen op perslucht van geringe druk (1,5 tot 2 Bar)

De diverse onderdelen

Img_0285.jpg (14701 bytes) Peilglas

Machine heeft 1 peilglas.

Gangbaar maken en oppoetsen. De afvoer- leiding ontbreekt.
Deze moet nieuw worden gemaakt, Kijken waar de andere afvoerleidingen van gemaakt zijn. Zelfde materiaal gebruiken !
Zonodig kranen inslijpen
Spuikraantje is niet origineel
Moet worden vervangen door iets beters

 

 

Img_0286.jpg (20033 bytes) De Manometer

Eerst kijken of deze origineel is. Als het een Amerikaanse is dan een vervangend Europees exemplaar monteren

Anders deze meter restaureren

(Via Hoogenboom ? wie weet waar hij is te vinden)

Img_0287.jpg (13940 bytes) Proefkranen

Poetsen en zonodig kranen inslijpen

Img_0288.jpg (11589 bytes) Spuikraan

Gekanteld !
Lijkt origineel.
Gangbaar maken en oppoetsen.
Afvoertuit nader bekijken, lijkt niet origineel.
Als machine weer stoomwaardig wordt dan veiligheids voorziening op handel maken !

 

Img_0290.jpg (7820 bytes) Kleine veiligheid

Demonteren, vetvrij maken, schilderen (zwart) afsluiter inslijpen

Img_0291.jpg (6188 bytes) Grote veiligheid

idem

 

Img_0292.jpg (6075 bytes) Voedingspomp.

Is compleet, gangbaar maken

Img_0293.jpg (6437 bytes) Cilinderblok.

Onbeschadigd. Schoonmaken en schilderen

Img_0294.jpg (7213 bytes) Leibanen.

Slecht gemonteerd met vulringen. Blank maken en weer zuiver opstellen

Img_0295.jpg (7667 bytes) Krukas en pomp excentriek.

Schoonmaken, lager afstellen

Img_0297.jpg (7832 bytes) Cilinderblok en smeerapparaat

Is compleet, gangbaar maken en schilderen

Img_0313.jpg (17365 bytes) Regulateur

Is compleet. Nazien en gedeeltelijk blank maken

 

Img_0298.jpg (8233 bytes) Hoofdstoomafsluiter.

Is in goede staat. Verpakken en inslijpen

Img_0303.jpg (7063 bytes) Vliegwiel

In goede staat.
Schoonmaken en schilderen

 

Img_0311.jpg (5820 bytes) Pijp.

Is vernield tijdens de brand. Nieuwe pijp maken met klinkwerk

Img_0302.jpg (6435 bytes) Onderstel.

Kleine scheur in plaatwerk repareren.
Schoonmaken en schilderen

Img_0304.jpg (7109 bytes) Wielen.

Prachtige wielen. Tussen de dubbele spaken veel roest. Roest verwijderen en schilderen. Naven opnieuw in vet zetten

Ten Horn 01.jpg (9984 bytes) Stoomverdeling
(bakschuif)

Ziet er goed uit, wellicht de vlakken polijsten

Ten Horn 02.jpg (11120 bytes) Cilinder.

Geen stootranden. Oppervlak is gaaf, niets aan doen.

Ten Horn 04.jpg (4831 bytes) Zuiger.

Mist een zuigerveer !
In overleg met opdrachtgever nieuwe veer laten maken ?
Ja, is akkoord (28-11-01)

 

Werkzaamheden september 2001

Na grondige inspectie en registratie zijn alle onderdelen van de locomobiel verwijderd en opgeslagen in plastic bakken.
Het voornemen is om de ketel te laten stralen en in de grondverf te laten spuiten

Werkzaamheden oktober 2001

De ketel is onderzocht op gebreken, zie het verslag eerder op deze pagina.
Er is inmiddels begonnen met het opknappen van de de diverse onderdelen. De gescheurde delen van het onderstel zijn vakkundig gerepareerd

Werkzaamheden nov. en dec. 2001

Alle losse onderdelen inclusief vliegwiel en cilinderblok zijn of worden onder handen genomen. Eerst wordt vuil en roest verwijderd waarna de onderdelen die dat nodig hebben in de grondverf worden gezet.
De locomobiel zelf is naar Autospuiterij en Straalbedrijf Boterenbrood in Nijkerk geweest en daar gestraald en in de grondverf gespoten. Hierbij kwamen enkele details aan het licht die we nog niet eerder hadden opgemerkt.
De plaat voor een nieuwe pijp is inmiddels gezet. We gaan de rand klinken, zoals dat ook origineel het geval moet zijn geweest

Img_0346.jpg (25778 bytes) (5-12-01)
De Ten Horn is weer terug van het straalbedrijf, waar alle roest en aanslag vakkundig is verwijderd. De gehele locomobiel is in de grondverf gespoten en we zullen binnenkort beginnen met het aanbrengen van de originele kleuren zwart, groen en rood
TenHorn358.JPG (12889 bytes) Toen alle verf en aanslag was weg gestraald kwam ondermeer bij de boutgaten van het cilinderblok de originele nummering weer voor de dag. Opvallend is ook dat alle platen die gezet moesten worden, op de zetrand zijn voorzien van centerpunten. Op deze foto ziet u nog de houten pluggen die we in de openingen hadden geslagen om te voorkomen dat straalgrit in de stoomketel zou komen.

Werkzaamheden in januari en februari 2002

Gert_met_pijp.JPG (31384 bytes) De schoorsteenpijp was tijdens de brand volledig verwoest. We hebben inmiddels een nieuwe pijp gemaakt uit plaatstaal en het geheel met klinknagels in elkaar gezet, zoals dat ook bij het originele exemplaar het geval moet zijn geweest.

Een mooi stukje handwerk van een van onze oudste vrijwilligers, Gert van der Hart !

schilder.jpg (16034 bytes) De meeste onderdelen zijn inmiddels schoongemaakt en worden in de grondverf gezet.
Het ziet er naar uit dat we over een paar weken weer met de opbouw van de Ten Horn kunnen beginnen

Copy of vliegwiel.jpg (19364 bytes)

Het vliegwiel wordt onderhanden genomen.
Zuiger.jpg (20827 bytes)  

 

11 februari 2002

De zuiger is weer terug, voorzien van een nieuwe zuigerveer. De zuigerveer is in recordtijd gemaakt door de Firma Rottink uit Delden

 

Voortgang maart/april 2002

Img_0443.jpg (30066 bytes) 27 maart 2002

Na heel veel schilderwerk te hebben uitgevoerd is het dan eindelijk zover dat we kunnen beginnen met de opbouw van de locomobiel.
Het cilinderblok staat er weer op. Het blok wordt bevestigd met 10 bouten die per stuk zijn pas gemaakt door de bouwers uit 1895. Iedere bout is voorzien van merktekens die corresponderen met merktekens op de ketel.

Img_0444.jpg (28542 bytes) De krukas is geheel blank gemaakt en zit weer keurig in de lagerblokken. Het is een uit 1 stuk gesmede krukas.
Img_0445.jpg (27346 bytes) De bakschuif zit weer op zijn plaats.

Hier is mooi de regulateur te zien die werkt via een smoorklep.

Img_0446.jpg (25674 bytes) Hier is de schuif nog beter te zien. Rechtsboven in het cilinderblok bevindt zich de smoorklep. Opvallend detail aan de regulateur is het contra-gewicht. Meestal zorgt een veer voor de ruststand.
Voortgang mei 2002
Img_0529.jpg (27671 bytes) Dat ziet er al weer aardig compleet uit !

Hoewel we op dit moment wat minder tijd kunnen besteden aan de Ten Horn omdat we regelmatig met De Meent op pad gaan, vordert de restauratie toch heel behoorlijk.
Het vliegwiel zit weer op zijn plaats en  de aandrijving is bijna klaar.

Img_0536.jpg (21528 bytes) No 35, gebouwd voor 7,2 atmosfeer druk  in 1895 door J. ten Horn te Veendam.

De locomobiel heeft weer gedraaid op perslucht.
Als u dat wil zien klik dan hier voor een kort filmpje

 

23 augustus 2002
Ten Horn transport 01.JPG (26206 bytes) .

 

De restauratie is klaar, op 23 augustus 2002 hebben we de Ten Horm weer terug gebracht naar het Openluchtmuseum in Arnhem. Hier staat ze nog op de dieplader van Henk van der Wal, op het parkeer terrein van het Openluchtmuseum.

 

Ten Horn afgeleverd 01.JPG (24964 bytes) De Ten Horn weer terug op het terrein van het Openluchtmuseum.
Een verassende ontdekking !
Dsc00285.jpg (27713 bytes) Op 29 augustus 2002 hebben we met een groep mensen het Historic Dockyard in Chatham bezocht. Tot onze verbazing troffen we hier een locomobiel aan, gebouwd door Marshall, die vrijwel identiek is aan de Ten Horn die we zojuist hadden gerestaureerd !
105-0571_IMG.JPG (24166 bytes) Zelf de wielen zijn identiek, alleen staat bij deze locomobiel de naam Marshall op de naaf. De veronderstelling is dat Ten Horn uitsluitend de stoomketel heeft gebouwd en alle verdere onderdelen zoals de wielen, stoomcilinder, leibaan etc. heeft besteld bij Marshall uit Gainsborough.
Terug naar eerste pagina

De geschiedenis van de locomobiel